نظر گذرا به تاریخچه پست افغانستان - افغان پست :: عرضه کننده خدمات پستی در افغانستان

نظر گذرا به تاریخچه پست افغانستان

مبدا خلقت پست در اعماق زمان نهفته بوده در قدیمترین کشور های جهان اثری از یک نوع سیستم انتقال افکار یا تبادله پیام های کتبی یا شفاهی را مشاهده کرده میتوانیم که دیرینه این سیستم در گذشت زمان در افغانستان نیز دریافت شده میتواند.
امور پستی در افغانستان برای نخستین بار در سال 1870 میلادی مطابق به 1249 هه ش ) و در عصر امیر شیر علی خان یعنی پیش از 142 سال رایج گردانیده شد که درآن عصر نظر به احتیاجات یک پسته خانه در مرکز واقع بالاحصار کابل بنام ( چاپار خانه ) و یک یک پسته خانه در ولایات بزرگ کشور بشکل خیلی ابتدایی تاسیس گردید .
درین عصر مکاتیب دولتی و مکاتیب شخصی بصورت راجستر و بوزن یک مثقال و دو مثقال در مراکز پستی پذیرفته شده عرضه خدمات پستی صورت میگرفت . تکت های پستی به قیمت شاهی سکه آنزمان در کاغذ های سفید کم رنگ چاپ گردیده بالای مکاتیب نصب میگردید . مشهور ترین تکت پستی ان زمان به کله شیر مشهور است . در آن زمان تکت ها با مهر باطل نه شده بلکه یک قسمت کنج آن قطع وبعدبالای مکاتیب نصب میگردید.بعدآ تکتهای پستی بوسیله خط چلیپا باطل ودراخیربه قلم روی تکتها کلمه (باطل شد ) تحریرمیگردید .جهت حرکت پسته ها ازیک مرکزپستی به مرکزپستی دیگرکدام برنامه مشخص موجود نبود پروگرام حمل و انتقال تابع تکمیل شدن حد معین اقلام پستی بود .
مکاتیب دولتی که کلمه فوری و ضروری روی آن نوشته می بود طور فوق العاده قبول شده و بنام پسته بردار یاد می شد این نوع پسته ها از طرف پسته رسان های اسپ سوار که چاپار نامیده شده به مرجعش انتقال داده می شد توزیع مکاتیب در مراجع توسط مستخدمین توزیع که بنام نامه رسان مقرربودند صورت میگرفت .
بین شهر های بزرگ مملکت ارتباط پستی بر قرار نبود و هرگاه ارسال و مرسول مکاتیب دولتی بکدام شهری لازم می بود توسط نامه رسان مربوط خود ادارات دولتی صورت میگرفت . ارتباط پستی بخارج مملکت نیز برقرار نبود اما وقتی ارسال کدام مکتوب دولتی بکدام مملکت دیگر ضرورت واقع می شد این امر توسط قاصد مخصوص مرعی الاجرا بود این پروسه تا سال 1878 م مطابق 1257 هه ش ادامه داشته و از آن به بعد تا سال 1889 میلادی مطابق 1277 هه ش متوقف شد در صورت ارسال مکاتیب بکدام موضوع اگر ایجاب می نمود بوسیله فاصدان خاص که چاپار نامیده می شد اجرا میگردید .

در سال 1892 میلادی مطابق 1271 هه ش یعنی در عصر ضیا الملت والدین ضرورت جریان امور پستی به شکل منظم بمیان آمد. در این زمان یک پسته خانه مرکزی بشکل ابتدایی در قسمت بیرونی سمت جنوب ارگ تاسیس شد و به تعداد (36) نوع تکت پستی مختلف به قیمت های جداگانه مورد چلند قرار داده شد تکت های آن زمان درکاغذ های نازک و رنگه به طبع میرسید. مکاتیب دولتی بدون نصب تکت با همان نشان مخصوص دولت بدون پرداخت محصول درپسته خانه ها قبول می شد .
برای قاصدان ( چاپار ) که مکاتیب فوری ضروری دولتی راحل می نمودند سامان ولوازم مخصوص چرمی تهیه ومورداستفاده قرارداده شد.برای پسته رسانهای پیاده سرنیزه ها که دارای زنگوله ها بود تهیه وبرای حـــــاملین سوار یک یک شمشیر داده شد.

این سیستم تا سال 1907میلادی مطابق (1286) هه ش ادامه داشت در سال 1907 میلادی در عصر امیرحبیب الله خان امور پست انکشاف بیشتر نمود در تعداد پسته خانه ها و خطوط پستی و در حرکت مراسلات و انواع ارسالات پستی افزایش بعمل آمد .
تکت های پستی به انواع مرغوب به قیمت های مختلف چاپ و مورد چلند قرار داده شد .علاوه از مکاتیب ارسال و مرسول پست کارت ها ، نامه و پارسل پست هم در داخل مملکت مورد عرضه خدمات پستی قرار داده شد.
هم چنان یک نوع تکت پستی مخصوص برای مراسلات دولتی طبع و بکارگرفته شد مهر های تا ریخدارازرقم ( کوبه ئی) علاوه از اسم دفتر مبدا کلمه باطل شد در آن حک شده بود و مورد استعمال قرار گرفت. درین عصر دفتر پستی بنام ( داک خانه ) مسمی بود .
یک داک خانه موسوم به ( داک خانه دولت خدا داد افغانستان ) دو شهر پشاور نیز تاسیس گردید که مراسلات مملکت بخارج از انجا صورت میگرفت .
امور پست تا سال 1917 میلادی مطابق (1296) ه ش به همین منوال در جریان بود .
در عصر امانی 1981 میلادی مطابق (1296 هه ش ) جریان امور پستی توسعه بیشتری حاصل کرد که به این ترتیب یک اداره انتقام و وارسی امور مخابروی و یک مدیریت عمومی پست تیلگراف و تیلفون تحت اثر وزارت داخله تشکیل گردید و یک نفر مشخص انتظامی از خارج خواسته شد درهر یک از ولایات و حکومت اعلی یک یک پسته خانه بنام
( داک خانه ) تاسیس گردید داک خانه مرکزی درین وقت در عمارت (کوتی باغبان سرای ) که متصل به شاه دو شمشیره علیه الرحمه و علم گنج قرار داشت واقع بود . تکت های پستی به انواع مختلف بصورت موزون تر درمطبعه دولتی طبع و تهیه شد همچنان مهر های فلزی جهت مراسلات راجستری بطورعلیحده تهیه و مورد استفاده قرار داده شد .

 

مراسلات عادی در غرفجات مورد قبول واقع و انتقال پسته ها ذریعه داکی های سوار و پیاده و پسته های فوق العاده توسط پسته بران انتقال میگردید .
در سال 1925 میلادی مطابق (1304) هه ش در خط بین کابل مشرقی غرض حامیان پیاده برای اولین بار حمل و نقل پسته ها ذریعه موترصورت پذیر گردید و یک دفتر تبادله سرحدی هم در تورخم تا سیس یافت در همین وقت پسته خانه های سرحدی دیگری چون دفتر تبادله اسلام قلعه، تایبات ایران دفتر تبادله تاشگذر ( مزار شریف ) با جانب ترمز روسیه شوروی ایجاد و اعمار گردید .
سر ازهمین تاریخ آمرین دوایر در مجالس مشوره ولایات حکومت اعلی بصورت اعضا حق شمولیت دا ده شداجراات امور پست و اقدامات مربوط تا اواخرسال 1928میلادی مطابق ( 1307هه ش )حسب توضیحات فوق ادامه داشت .
اما درسال1307هه ش انقلاب درافغانستان واقع و سلسله امورپستی ازهم گسخت افعانستان درسال 1928 میلادی مطابق (1307هجری شمسی ) یعنی ازآغاز نقلاب تا اخیرآن جریان امور پستی بصورت غیر مرتب تحت اثر اداره مرکزی صورت پذیربود درزمان انقلاب هیچ تکت پستی طبع ونشر نگردید درموقع ضرورت ازتکت های سابق استفاده بعمل میآمد .
دراخیر سال 1929 میلاد ی یعنی ازآغاز سلطنت اعلیحضرت نادرشاه دولت دررشته امور پستی مملکت نیزتوجع خاصی مبزول وامورپستی درداخل نظم ونسق صحیح تری دراورده شد .بعدآ مدیریت عمومی پست تیلگراف وتیلفون ازوزارت داخله مجزا به شکل اداره مستقل درتشکیل ریاست بوزارت مخابرات ارتقاع داده شد وهمچنان موترهای سرویس پستی جهت انتقال وتبادله پست تهیه وازکابل به سمت تورخم وقندهار بکارانداخته شد بعدآ یک تعمیر پسته خانه درمرکزدرجائیکه قبلآ بنام باغ عمومی معروف بود اعمار شدوپسته خانه های یگری هم درولایات بنا نهادره شد دراین دوره تمام انواع ارسالات ( مکتوب ، پستکارت ها ، جراید ومجللات ، نمونه های مال تجاره ، اوراق نابینایان ، بسته های کوچک وپارسلات ) به تمام مناطق داخل وخارج مملکت برحسب مقررات موضوعه بصورت عادی ، راجستر وپارسل یکطرفه ودوطرفه وحتی برای ممالک خارج بصورت هوائی قبول ومقابل پرداخت معصول معینه به مراجعش ارسال میگردید .درمرکز چهارپسته خانه ها ی شهری درنقاط مختلف شهر کابل چون ده افغانان درغرب دروازده ولایت پایان چوک درسرای امیرشیرعلی خان ، درشوربازاردرجوارمسجد ملا محمود ودرچنداول تائسیس یافت .

تکت های پستی که دارای تصاویر ومناظرمواضع باستانی وتاریخی مملکت بوده به سایز های مروج ورنگ های موزون به قیمت های جداگانه درمطبعه دولتی طبع وتهیه گردید .
بعداز تغیر حکمت شاهی به نظام جمهوری پروسه کاری دربخش های پستی شتاب بیشتری به خود گرفت وایجاد پسته خانه ها تقریبآ سرتاسر کشوررا دربرگرفت واین پروسه تا دهه هفتاد با وجود اینکه جنگ های داخلی موجود بود ادامه یافت ودردهه شصت امورپستی با کشورهای سوسیالستی بیشترازهروقت دیگری توسعه داده شد درجریان سالهای دهه هفتاد با وجود امدن حکومت مجاهدین ومتعاقب ان دوره حکومت طالبان سیستم پست مانند سایراموربه رکودمواجع گردیده وسیر قهقرایی خود را پیمود .

روند تکاملی پست درافغانستان
اگر به جهان پهناور به دقت نظر بیندازیم دیده میتوانم که همه جوامع بشری در حال رشد و تحویل بوده که این تحولات بشری ثمرده سعی و تلاش آنها در عرصه های فرهنگی ، اقتصادی بوده که پیامدش عصر تکنالوژی (فن اوری های جدید ) را در فعالیت های بشری بمیان آورده است .
در عصر کنونی هیچ یک از جوامع بشری را سراغ کرده نمی توانیم که به تنهایی تمام احتیاجات خویش را مرفوع ساخته بلکه این همه تحولات و پیشرفت در ساحات مختلف به اثر روابط متقابل که بین سیستم های مختلف حیات بشری موجود گره خورده است ازجمله این تحولات فعالیت های پستی را چه در سطح جهان و چه در سطح کشور میتوان نام برد. ازدیاد نفوس استفاده از تیوری بازار آزاد و مراودت های جامعه بشری وسعت یافتن تجارت ، کوتاه شدن بُعد مسافه ، انتقال اموال و پیام ها سبب شد تا طرقبهتر وخوبتردر راستای عرضه خدمات پستی کشورپیدا شود.بدون شک اداره پست افغانستان با در نظر داشت نیازمندیهای جامعه در سطع کشور و جوام موده تسهیلات زیادی را در سیستم تبادله و انتقال مراسلات و ارسالات پستی چه در داخل و چه در خارج کشور بوجود اورد ع بشری در اتحادیه جهانی پست با در نظر گرفتن اهمیت روز افزون خدمات پستی در سطع جهان با طرح و برنامه ها و تدابیرمشخص سعی بعمل آورده است تا پا به پای ستراتیژی پستی جهان بتواند خدمات ارزشمندی را درین عرصه به مشتریان خویش عرضه نموده تسهیلات زیادی رادر سیستم تبادله وانتقال مراسلات وارسالات پستی چه در داخل و چه در خارج کشور بوجود آورد.
نگاهی به موقعیت پست در اوضاع کنونی : -
افغانستان از نگاه رشد اقتصادی در مسیر یک تحول عظیم قرار دارد و تجارت کشور رو به ازدیاد بوده( کریر) های بین المللی و شرکت های خصوصی تلیفون توجه خود را به این کشور معطوف نموده اند هم چنان شرکت انتقالاتی چندین ملیتی و شرکت های مخابراتی جهت توسعه و گسترش نفوذ شان در مارکیت ارتباطات کشور ها به رقابت برخاسته اند اغلب شرکت های انتقالاتی به شمول Fed Ex TNT- DHL- و پست سریع باختر ملیون ها دالر در جهت تکنالوژی در سیستم کمپیوتری سرمایه گذاری نموده اند که در چنین یک حالتی پست افغانستان باید فعالیت خود را با تحولات مارکیت ارتباطات تطابق دهد و به نیاز های هر آن متحول مشتریان و تحولات تکنالوژی جواب باید داد و به یک شیوه تجارتی به تجارتی با تحولات برخورد نمود زیرا پست افغانستان شبکه وسیع پستی دارد که در مراکز شهرها در بهترین موقعیت تجارتی قرار داشته و این شبکه حتی به سطع ولسوالی ها امتداد یافته است .
در حقیقت یک شبکه غیر قابل باور است که هیچ یک از کمپنی های رقیب چنین یک شبکه وسیع نداشته اند . پست افغانستان در امور جمع آوری پروسس . ارسال و انتقال ، تبادله و توزیع پسته مهارت مسلکی و افتخار تاریخی چندین ساله دارد .
یعنی از عصر امیر شیر علی خان که اولین تکت پستی به چاپ رسیده و سیستم پستی شکل منظم را بخود اختیار نموده .
و در امور انتقالات ، تبادله و توزیع پست مفاد هنگفت را از نگاه کارشناسی حاصل داشته است